تأکید بر پیوند کشاورزی کم‌آب‌بر، فناوری، صنایع تبدیلی و توسعه اقتصادی شهرستان‌های شرق خراسان رضوی

زعفران؛ از ظرفیت کشاورزی تا موتور توسعه پایدار منطقه

توسعه پایدار صنعت زعفران در شرق خراسان رضوی، تنها به افزایش سطح تولید یا برداشت محصول محدود نمی‌شود؛ بلکه به توان منطقه در حفظ منابع، ایجاد ارزش افزوده، حمایت از معیشت کشاورزان و گسترش زیرساخت‌های فرآوری وابسته است. عثمان سالاری، نماینده مردم تربت‌جام، تایباد، باخرز و صالح‌آباد در مجلس شورای اسلامی، در نخستین جشنواره ملی زعفران تربت‌جام بر ضرورت حرکت از خام‌فروشی به سمت تکمیل زنجیره ارزش این محصول تأکید کرد.

نماینده مردم تربت‌جام، تایباد، باخرز و صالح‌آباد در مجلس، با اشاره به تولید بیش از ۶۰ تن زعفران در این چهار شهرستان، خواستار تغییر رویکرد از تولید و فروش خام به تکمیل زنجیره ارزش، افزایش سهم کشاورزان و بهره‌گیری از دانش و فناوری شد.

به گزارش توسعه و اقتصاد پایدار، عثمان سالاری در نخستین جشنواره ملی زعفران تربت‌جام، با اشاره به ظرفیت تولیدی منطقه اظهار کرد: ایران از تولیدکنندگان اصلی زعفران در جهان است و مجموع تولید این محصول در شهرستان‌های تربت‌جام، تایباد، باخرز و صالح‌آباد به بیش از ۶۰ تن می‌رسد.

وی این ظرفیت را فرصتی مهم برای توسعه اقتصادی منطقه دانست و افزود: زعفران به دلیل سازگاری با شرایط اقلیمی و نیاز آبی کمتر نسبت به بسیاری از محصولات کشاورزی، می‌تواند در تقویت معیشت خانوارهای کشاورز و ایجاد فرصت‌های اشتغال نقش مؤثری داشته باشد.

کشاورزی کم‌آب‌بر؛ فرصتی برای سازگاری با محدودیت منابع

سالاری با اشاره به محدودیت منابع آبی و شرایط اقلیمی منطقه، زعفران را محصولی راهبردی و کم‌آب‌بر توصیف کرد.

از منظر توسعه پایدار، اهمیت چنین محصولی تنها در میزان تولید یا ارزش فروش آن خلاصه نمی‌شود؛ بلکه ظرفیت آن برای پشتیبانی از فعالیت اقتصادی در مناطق دارای محدودیت منابع آبی نیز اهمیت دارد.

با این حال، پایداری اقتصادی کشت زعفران به مدیریت صحیح منابع، حفظ کیفیت محصول، بهره‌وری در مراحل تولید و کاهش آسیب‌پذیری کشاورزان در برابر خشکسالی و تغییرات شرایط بازار وابسته است.

خام‌فروشی؛ مانعی در مسیر شکل‌گیری اقتصاد محلی

نماینده مردم تربت‌جام، تایباد، باخرز و صالح‌آباد در مجلس با تأکید بر ضرورت تحول در ساختار اقتصادی صنعت زعفران تصریح کرد: نباید اجازه دهیم بخش عمده ارزش اقتصادی این محصول راهبردی خارج از چرخه تولید منطقه ایجاد شود.

وی توسعه زیرساخت‌های فرآوری، بسته‌بندی و صنایع تبدیلی را ضروری دانست و افزود: نباید فعالیت اقتصادی منطقه صرفاً به تولید و فروش فله‌ای و خام زعفران محدود بماند.

سالاری ادامه داد: توسعه صنایع تبدیلی علاوه بر افزایش ارزش افزوده محصول، می‌تواند زمینه جذب سرمایه‌گذاری، ایجاد فرصت‌های شغلی و تقویت جایگاه اقتصادی شهرستان‌های منطقه را در بازارهای داخلی و خارجی فراهم کند.

از منظر توسعه منطقه‌ای، ایجاد حلقه‌های تکمیلی زنجیره تولید در نزدیکی کانون‌های تولید زعفران می‌تواند زمینه ماندگاری بخش بیشتری از فعالیت‌های اقتصادی در منطقه را فراهم کند. تحقق این هدف به سرمایه‌گذاری، زیرساخت مناسب، نیروی انسانی متخصص و دسترسی به بازارهای فروش وابسته است.

معیشت کشاورزان؛ معیار سنجش موفقیت توسعه

سالاری در بخش دیگری از سخنان خود به مشکلات زعفران‌کاران اشاره کرد و گفت: تولیدکنندگان با چالش‌هایی همچون خشکسالی، سرمازدگی، نوسانات قیمت و فعالیت واسطه‌ها و دلالان مواجه هستند.

وی بر ضرورت حمایت مؤثر از کشاورزان در تمامی مراحل کشت، برداشت و عرضه محصول تأکید کرد و حمایت از تولیدکنندگان را یکی از الزامات حفظ جایگاه زعفران ایران دانست.

در رویکرد توسعه پایدار، افزایش ارزش اقتصادی محصول زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که آثار آن در بهبود درآمد تولیدکنندگان، ثبات معیشت خانوارهای کشاورز و تقویت اقتصاد جوامع محلی نیز قابل مشاهده باشد.

به همین دلیل، حمایت از زعفران‌کاران باید در کنار توسعه صنایع تبدیلی مورد توجه قرار گیرد تا افزایش ارزش محصول به بهبود سهم تولیدکنندگان از منافع اقتصادی آن منجر شود.

دانشگاه، فناوری و کشاورزی دانش‌بنیان

نماینده چهار شهرستان در مجلس، پیوند میان دانش و صنعت را از دیگر الزامات ارتقای جایگاه زعفران عنوان کرد.

وی اظهار کرد: استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها، متخصصان و مراکز پژوهشی برای بهبود کیفیت تولید، توسعه روش‌های نوین فرآوری و افزایش بهره‌وری ضروری است.

سالاری با اعلام آمادگی برای حمایت از طرح‌های علمی و پژوهشی مرتبط با صنعت زعفران افزود: باید ارتباط مؤثرتری میان دانشگاه‌ها، کشاورزان، تولیدکنندگان و سرمایه‌گذاران شکل بگیرد تا دستاوردهای علمی و پژوهشی در عرصه واقعی تولید و اقتصاد منطقه به کار گرفته شوند.

این پیوند می‌تواند زمینه انتقال دانش فنی، بهبود روش‌های فرآوری، ارتقای کیفیت محصول و افزایش توان رقابتی تولیدکنندگان منطقه را فراهم کند.

تکمیل زنجیره ارزش؛ مسیر پیش‌روی توسعه منطقه‌ای

سالاری در پایان تأکید کرد: آینده صنعت زعفران منطقه در گرو تکمیل زنجیره تولید، توسعه فرآوری و بسته‌بندی، حمایت از کشاورزان و بهره‌گیری از دانش روز است.

وی ابراز امیدواری کرد با حرکت در این مسیر، منافع اقتصادی این ظرفیت ارزشمند بیش از گذشته نصیب تولیدکنندگان و مردم منطقه شود.

جمع‌بندی و چشم‌انداز توسعه پایدار:

ظرفیت تولید بیش از ۶۰ تن زعفران در چهار شهرستان تربت‌جام، تایباد، باخرز و صالح‌آباد، تنها یک شاخص کشاورزی نیست؛ بلکه بستری برای توسعه اقتصادی، اشتغال محلی و تقویت جایگاه منطقه در زنجیره ارزش یکی از محصولات مهم کشاورزی کشور به شمار می‌رود.

با این حال، تبدیل این ظرفیت به توسعه پایدار نیازمند عبور از اقتصاد مبتنی بر فروش خام و حرکت به سمت تولید ارزش افزوده در مبدأ است.

در این مسیر، سه محور اهمیت اساسی دارد:

۱. پایداری منابع و تولید: ارتقای بهره‌وری، مدیریت منابع آب و افزایش تاب‌آوری کشاورزان در برابر خشکسالی و مخاطرات اقلیمی.

۲. عدالت در زنجیره ارزش: توسعه صنایع تبدیلی، کاهش وابستگی به واسطه‌گری غیرمولد و افزایش سهم تولیدکنندگان از ارزش نهایی محصول.

۳. توسعه دانش‌محور: پیوند دانشگاه، پژوهش، فناوری، سرمایه‌گذاری و بازار برای ارتقای کیفیت و رقابت‌پذیری زعفران منطقه.

اظهارات مطرح‌شده در جشنواره ملی زعفران تربت‌جام، ضرورت توجه به این سه محور را برجسته می‌کند؛ اما تحقق آن‌ها مستلزم تدوین برنامه اجرایی، تأمین منابع مالی، تقسیم مسئولیت میان دستگاه‌های مرتبط و مشارکت واقعی کشاورزان و بخش خصوصی است.

آینده زعفران منطقه زمانی به توسعه پایدار منتهی خواهد شد که ارزش اقتصادی محصول، دانش تولید، فرصت‌های شغلی و منافع حاصل از فرآوری آن در کنار یکدیگر در خدمت معیشت مردم و پیشرفت شهرستان‌های تولیدکننده قرار گیرند./