نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار
کارگاه آموزشی مسئولیت رسانه‌ها در پیشگیری از خشونت و خودکشی در مشهد برگزار شد؛ ضرورت روایت انسانی رنج‌های نامرئی، پرهیز از بازنمایی آسیب‌زا و تقویت فرهنگ کمک‌خواهی از محورهای اصلی این نشست بود.
سلامت روان، امنیت اجتماعی و برخورداری از حمایت‌های انسانی، از مؤلفه‌های مهم کیفیت زندگی و توسعه پایدار جوامع به شمار می‌روند. رسانه‌ها نیز به دلیل نقش مؤثر در شکل‌گیری افکار عمومی، برجسته‌کردن مسائل اجتماعی و جهت‌دهی به گفت‌وگوی عمومی، در این زمینه مسئولیتی فراتر از انتقال صرف اخبار دارند.
در همین چارچوب، کارگاه آموزشی «مسئولیت رسانه‌ها در پیشگیری از خشونت، خودکشی و سایر آسیب‌های اجتماعی» با همکاری اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی، معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی و مرکز بهداشت استان خراسان رضوی و معاونت پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان در سالن اجتماعات مرکز بهداشت استان برگزار شد. مخاطبان این برنامه مدیران رسانه‌ها، سردبیران و خبرنگاران بودند .
یکی از محورهای محتوایی نشست، مفهوم «رسانه‌ها؛ راوی رنج‌های نامرئی» بود. در این بخش توضیح داده شد که همه آسیب‌های اجتماعی در قالب صحنه‌های قابل مشاهده و آمارهای رسمی نمایان نمی‌شوند. اضطراب، ترس، سوگ، احساس ناامنی، فشارهای اقتصادی، فرسودگی روانی و دشواری بازگشت به زندگی پس از تجربه بحران، از جمله رنج‌هایی هستند که ممکن است در روایت‌های متعارف خبری کمتر دیده شوند.
رسانه مسئول می‌تواند با توجه به این ابعاد، مسائل اجتماعی را عمیق‌تر و انسانی‌تر روایت کند؛ اما این مسئولیت به معنای استفاده ابزاری از رنج افراد یا تبدیل زندگی آنان به سوژه‌ای برای جلب توجه مخاطب نیست.
در این نگاه، فرد آسیب‌دیده نباید صرفاً با تجربه تلخ خود تعریف شود. توانمندی‌ها، حقوق، روابط حمایتی، ظرفیت بازیابی و امکان مشارکت دوباره او در زندگی اجتماعی نیز باید در روایت رسانه‌ای دیده شود.
بخش مهمی از کارگاه به بررسی نمونه‌های انتشار اخبار خودکشی و پیامدهای احتمالی شیوه‌های نادرست پوشش اختصاص داشت. در نمونه‌های بررسی‌شده، استفاده از تیترهای احساسی، انتشار تصاویر بزرگ، ذکر جزئیات روش و محل وقوع حادثه، برجسته‌سازی خبر و نسبت‌دادن رفتار فرد به یک علت منفرد از جمله موارد آسیب‌زا معرفی شد.
تأکید اصلی آن بود که اطلاع‌رسانی مسئولانه با پنهان‌کردن واقعیت تفاوت دارد. رسانه می‌تواند درباره یک مسئله مهم اجتماعی گزارش تهیه کند، اما باید از جزئیاتی که احتمال بازتولید آسیب را افزایش می‌دهند دوری کند.
همچنین استفاده از عبارت‌هایی که خودکشی را اقدامی قهرمانانه، رهایی‌بخش یا راه‌حل مشکلات جلوه می‌دهند، با اصول گزارش‌دهی مسئولانه سازگار نیست. خانواده‌های داغدار نیز نباید بدون ملاحظات اخلاقی و رعایت حریم خصوصی، در معرض مصاحبه‌های آسیب‌زا قرار گیرند.
در ادامه نشست، رویکرد روزنامه‌نگاری سازنده و راه‌حل‌محور مورد توجه قرار گرفت. بر اساس این رویکرد، رسانه در کنار طرح مشکلات و آسیب‌ها باید به مسیرهای حمایت، خدمات در دسترس، راه‌های کمک‌خواهی و تجربه‌های موفق عبور از بحران نیز بپردازد.
چنین روایتی به معنای نادیده‌گرفتن مشکلات یا ارائه تصویری غیرواقعی از جامعه نیست؛ بلکه تلاش می‌کند در کنار آشکارکردن مسئله، امکان اقدام و حمایت را نیز به مخاطب نشان دهد.
در این چارچوب، کاهش انگ اجتماعی نسبت به اختلالات روانی و دریافت خدمات تخصصی، از دیگر موضوعات قابل پیگیری برای رسانه‌هاست. اطلاع‌رسانی علمی درباره سلامت روان می‌تواند به اصلاح باورهای نادرست، افزایش مراجعه به‌موقع و تقویت پذیرش اجتماعی افراد تحت درمان کمک کند.
راهنمای به‌روزشده سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۳ برای متخصصان رسانه، بر ضرورت ارائه اطلاعات معتبر درباره دریافت کمک، آموزش عمومی مبتنی بر واقعیت، پرهیز از ساده‌سازی علت خودکشی و انتشار روایت‌های مربوط به عبور از بحران تأکید دارد.
این راهنما همچنین توصیه می‌کند رسانه‌ها از انتشار جزئیات روش و محل وقوع، تصاویر و فایل‌های مرتبط، تیترهای هیجانی، برجسته‌سازی و تکرار نامتناسب خبر خودداری کنند. احتیاط در پوشش خودکشی افراد شناخته‌شده، احترام به خانواده‌های داغدار و توجه به سلامت روان خبرنگاران نیز از دیگر توصیه‌های مطرح‌شده در این چارچوب است.
در کنار اطلاع‌رسانی، معرفی مسیرهای دسترسی به خدمات حمایتی اهمیت زیادی دارد. مخاطبی که با بحران روانی مواجه است یا درباره وضعیت یکی از نزدیکان خود نگران است، باید بتواند به اطلاعات روشن و قابل اتکا درباره دریافت کمک دسترسی پیدا کند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره خدمات حمایتی در ایران، برخی از مسیرهای قابل معرفی عبارت‌اند از:
در مواردی که خطر فوری برای جان یا امنیت فرد وجود دارد، استفاده از خدمات اورژانس اجتماعی و مراجعه به نزدیک‌ترین مرکز درمانی یا اورژانس بیمارستان ضروری است. رسانه‌ها باید پیش از انتشار شماره‌ها و ساعت‌های پاسخ‌گویی، از صحت و فعال‌بودن آن‌ها اطمینان حاصل کنند.
در بخش گفت‌وگوی حاضران، این پرسش مطرح شد که خدمات حمایتی موجود تا چه اندازه در دسترس، پاسخ‌گو و متناسب با نیازهای واقعی مردم هستند. تأکید شد که پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی تنها با توصیه به رسانه‌ها محقق نمی‌شود و به همکاری عملی میان نظام سلامت، نهادهای آموزشی، دستگاه‌های قضایی، رسانه‌ها و سازمان‌های اجتماعی نیاز دارد.
پیشنهاد برگزاری نشست‌های تخصصی مستمر، فراهم‌کردن دسترسی رسانه‌ها به محتوای علمی معتبر و ایجاد ارتباط مستقیم میان کارشناسان سلامت روان و تحریریه‌ها نیز مطرح شد. اعلام آمادگی برای تولید و انتشار مطالب آموزشی معتبر در رسانه‌های حاضر، از دیگر محورهای این گفت‌وگو بود.
توسعه پایدار تنها با رشد شاخص‌های اقتصادی و گسترش زیرساخت‌های فیزیکی محقق نمی‌شود. کیفیت زندگی، امنیت روانی، اعتماد اجتماعی، دسترسی به خدمات حمایتی و توان جامعه برای عبور از بحران‌ها نیز از مؤلفه‌های مهم توسعه انسانی و اجتماعی هستند.
از این منظر، رسانه مسئول می‌تواند با بازتاب دقیق مسائل، مقابله با انگ اجتماعی، معرفی مسیرهای حمایت و تقویت گفت‌وگوی عمومی مبتنی بر شواهد، در ارتقای سلامت اجتماعی نقش‌آفرینی کند.
جمع‌بندی
کارگاه مشهد بار دیگر اهمیت پیوند میان رسانه، سلامت روان و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی را برجسته کرد. پیام محوری این نشست آن است که مسئولیت رسانه نه در سکوت درباره آسیب‌ها، بلکه در انتخاب شیوه‌ای دقیق، انسانی و آگاهانه برای روایت آن‌ها معنا پیدا می‌کند؛ شیوه‌ای که به‌جای بازتولید ناامیدی، امکان دریافت کمک، حمایت اجتماعی و بازسازی زندگی را در برابر مخاطب قرار دهد./
دیدگاه بسته شده است.