کشف‌رود؛ از بحران زیست‌محیطی تا مطالبه حقوق شهروندان

کشف‌رود در انتظار اقدام عملی؛ اخلاقی خواستار ورود قاطع‌تر قوه قضاییه شد

بحران کشف‌رود تنها مسئله یک رودخانه یا یک پروژه عمرانی نیست؛ موضوعی است که با سلامت مردم، کیفیت محیط زندگی، مدیریت منابع آب و مسئولیت‌پذیری نهادهای عمومی گره خورده است. اظهارات اخیر حسن اخلاقی، نماینده مردم مشهد و کلات، بار دیگر ضرورت پاسخگویی دستگاه‌های مسئول و تبدیل وعده‌های ساماندهی این رودخانه به اقدامات اجرایی را برجسته کرده است.

نماینده مردم مشهد و کلات با انتقاد از غیبت استانداری در نشست بررسی مشکلات کشف‌رود، خواستار تبدیل ساماندهی این رودخانه به اولویت اجرایی استان شد؛ ارائه طرح واگذاری ۳۰۰ لیتر بر ثانیه پساب تصفیه‌شده، تأمین منابع تکمیل تصفیه‌خانه‌ها از محل مولدسازی و احتمال تحقیق و تفحص از دستگاه‌های مسئول از دیگر محورهای مطرح‌شده است.

به گزارش توسعه و اقتصاد پایدار، حجت‌الاسلام حسن اخلاقی، نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به شرایط نامناسب رودخانه تاریخی کشف‌رود گفت: این رودخانه که بخشی از هویت تاریخی و طبیعی مشهد به شمار می‌رود، امروز به یکی از کانون‌های بحران‌زای این کلان‌شهر تبدیل شده و برای حل مشکلات آن، عزم جدی مسئولان و همراهی ملی ضرورت دارد.

وی با اشاره به پیگیری مشکلات کشف‌رود از مسیر دستگاه قضایی اظهار کرد: با توجه به ضرورت ورود مدعی‌العموم به چالش‌های این رودخانه، پیش‌تر سؤالی از وزیر دادگستری ثبت کرده است تا موضوع از طریق دستگاه قضایی نیز پیگیری شود.

به گفته اخلاقی، در ادامه این پیگیری، جلسه‌ای با دعوت رئیس‌کل دادگستری خراسان رضوی و با حضور رئیس‌کل دادگستری استان، دادستان مرکز استان، مدیران عامل آب منطقه‌ای و آبفای مشهد، معاون خدمات شهری شهرداری و جمعی از مسئولان مرتبط برگزار شد و ابعاد مختلف مشکلات کشف‌رود مورد بررسی قرار گرفت.

سلامت ساکنان حاشیه کشف‌رود؛ حلقه مغفول گزارش‌های دستگاه‌ها

یکی از محورهای مهم انتقاد این نماینده مجلس، فاصله میان گزارش عملکرد دستگاه‌های مسئول و واقعیت‌های زندگی مردم ساکن مناطق پیرامونی کشف‌رود است.

اخلاقی با اشاره به گزارش‌های ارائه‌شده در جلسه گفت: اگرچه سازمان‌ها اقدامات خود را تشریح کردند، اما مشکلات مردم در حوزه سلامت و آلودگی آب رودخانه ناشی از ورود حجم زیادی از فاضلاب خام و تصفیه‌نشده، به اندازه کافی در این گزارش‌ها منعکس نشده است.

وی برای ملموس‌تر شدن شرایط زندگی مردم پیشنهاد کرد مسئولان آب منطقه‌ای، آب و فاضلاب، شهرداری، استانداری و دیگر دستگاه‌های مرتبط، شش ماه در حاشیه کشف‌رود زندگی کنند تا مسائل و مشکلات منطقه را از نزدیک تجربه کنند.

این پیشنهاد، فارغ از جنبه انتقادی آن، بر یک ضرورت مهم در مدیریت توسعه تأکید دارد: سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری درباره مناطق آسیب‌دیده باید بر پایه شناخت میدانی از شرایط واقعی زندگی مردم و آثار اجتماعی و زیست‌محیطی مشکلات صورت گیرد.

غیبت استانداری و ضرورت مدیریت یکپارچه

نماینده مردم مشهد و کلات با انتقاد از غیبت استانداری خراسان رضوی در جلسه بررسی وضعیت کشف‌رود اظهار کرد: با وجود دعوت از این مجموعه و ضرورت حضور آن، استانداری در نشست حضور نداشت.

اخلاقی تأکید کرد تا زمانی که ساماندهی کشف‌رود به اولویت اجرایی استاندار و نماینده عالی حاکمیت در استان تبدیل نشود، نمی‌توان به حل ریشه‌ای این معضل امیدوار بود.

از منظر مدیریت توسعه شهری، تعدد دستگاه‌های مسئول بدون وجود مدیریت هماهنگ و پاسخگو می‌تواند موجب طولانی شدن روند تصمیم‌گیری و فاصله گرفتن برنامه‌ها از نتایج مورد انتظار شود. ساماندهی کشف‌رود نیز به هماهنگی مستمر میان مدیریت شهری، دستگاه‌های متولی آب و فاضلاب، استانداری و نهادهای نظارتی نیاز دارد.

تصفیه فاضلاب و احیای تعهدات سال ۱۳۹۸

اخلاقی با تأکید بر ضرورت احیای تفاهم‌نامه سال ۱۳۹۸ درباره کشف‌رود، از سه محور مهم مطرح‌شده در نشست اخیر خبر داد.

نخست، مقرر شده است شرکت آب و فاضلاب و شرکت آب منطقه‌ای ظرف ۱۰ روز طرح خود را برای واگذاری ۳۰۰ لیتر بر ثانیه از فاضلاب‌های تصفیه‌شده به شهرداری مشهد ارائه کنند تا شهرداری بتواند تعهدات خود را در این زمینه دنبال کند.

دوم، مقرر شده است هزینه تکمیل تصفیه‌خانه‌های در حال ساخت و تصفیه‌خانه‌های برنامه‌ریزی‌شده، علاوه بر اعتبارات دولتی، از طریق ظرفیت مولدسازی نیز پیگیری شود.

سوم، پیشنهاد شده است تا زمان تکمیل تصفیه‌خانه‌های فاضلاب مشهد، از واگذاری انشعابات جدید جلوگیری شود.

اجرای این محورهای پیشنهادی و توافق‌های اعلام‌شده، در صورت تأمین منابع مالی و تعیین مسئولیت‌های مشخص، می‌تواند بخشی از مسیر کاهش فشار بر زیرساخت‌های فاضلاب و کنترل آلودگی کشف‌رود باشد.

مطالبه ورود قاطع دستگاه قضایی و احتمال تحقیق و تفحص

اخلاقی ضمن قدردانی از ورود دادگستری خراسان رضوی به موضوع، خواستار قاطعیت بیشتر قوه قضاییه در دفاع از حقوق عامه شد.

وی با اشاره به کندی تصمیم‌گیری‌ها و اجرای پروژه‌های مرتبط با کشف‌رود گفت: با توجه به شرایط موجود، پس از پایان مهلت ۱۰ روزه اعلام‌شده، ممکن است پیگیری‌هایی مانند تحقیق و تفحص از عملکرد آب منطقه‌ای استان، آب و فاضلاب مشهد و سایر دستگاه‌های مسئول در دستور کار قرار گیرد.

این نماینده مجلس در پایان تأکید کرد پیگیری موضوع کشف‌رود تا احقاق حقوق مردم و رسیدن به نتیجه ادامه خواهد داشت.

وی همچنین از دغدغه‌مندان و رسانه‌ها خواست با انعکاس مشکلات ساکنان مناطق متأثر از کشف‌رود، صدای مردم این منطقه باشند و مطالبات آنان را پیگیری کنند.

جمع‌بندی توسعه و اقتصاد پایدار

توسعه پایدار زمانی معنا پیدا می‌کند که حفظ محیط زیست، سلامت عمومی و کیفیت زندگی شهروندان در کنار اجرای پروژه‌های عمرانی و اقتصادی قرار گیرد.

کشف‌رود نمونه‌ای از مسئله‌ای چندبعدی است که حل آن صرفاً با برگزاری جلسات، تدوین تفاهم‌نامه یا ارائه گزارش عملکرد امکان‌پذیر نیست. کاهش ورود فاضلاب خام، تکمیل زیرساخت‌های تصفیه، تأمین منابع مالی پایدار، هماهنگی دستگاه‌های مسئول و نظارت مستمر بر اجرای تعهدات، حلقه‌های ضروری حل این بحران هستند.

اکنون مطالبه اصلی مردم باید به یک پرسش روشن تبدیل شود: چه زمانی آثار واقعی تصمیم‌ها در وضعیت رودخانه و زندگی ساکنان مناطق پیرامونی آن دیده خواهد شد؟